MENU
WIEŚCI Z KRAJU
KONTAKT
Biuro Krajowe Partii:
Al. Jerozolimskie 11/19 lok.14
00-508 Warszawa
tel.: (22) 629 32 90
samoobrona@samoobrona.org.pl

Nr konta: Alior Bank
41249000050000453042918643

LINKI



ŁÓDŹ


O NAS
REDAKCJA
WYSZUKIWANIE

LOGO
  Czwartek, 30 Marca 2017

PROJEKT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

19.12.2004

PREAMBUŁA
My, Naród Polski,
w trosce o lepszą przyszłość naszego Kraju - Rzeczypospolitej
Polskiej
podzielający wartości zawarte w historycznym przesłaniu
"Bóg, Honor, Ojczyzna",
równi w prawach i w powinnościach
wobec dobra wspólnego - Polski,
wywodzący swoją kulturę i tożsamość z narodowych
i ogólnoludzkich wartości oraz z wielowiekowego
chrześcijańskiego dziedzictwa,
nawiązując do najlepszych tradycji ponadtysiącletniej historii
państwowości polskiej,
zobowiązani do przekazania przyszłym pokoleniom wszystkiego,
co najcenniejsze w naszym historycznym dorobku,
złączeni więzami wspólnoty z rodakami na świecie,
świadomi potrzeby równoprawnej współpracy ze wszystkimi
państwami dla dobra ludzkości,
pomni walk i zmagań patriotów o niepodległość Polski,
pragnąc na zawsze zagwarantować obywatelom prawo
do wolności, sprawiedliwości społecznej, godnego życia,
bezpieczeństwa, oraz poszanowania rodziny i pracy,
dążąc do zapewnienia rzetelności, sprawności i uczciwości
w działaniu instytucji publicznych,
ustanawiamy
Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej
jako prawa podstawowe państwa i obywateli,
zapewniające demokrację, współdziałanie władz,
dialog społeczny oraz samorządność.
Wszystkich, którzy tę Konstytucję będą stosowali,
wzywamy, aby czynili to w trosce o zapewnienie niepodległości,
suwerenności i integralności Państwa Polskiego.

Rozdział I
RZECZPOSPOLITA

Art. 1.

Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich jej obywateli.

Art. 2.

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Art. 3.

Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym.

Art. 4.

1. Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu Polskiego.

2. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.

Art. 5.

Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska naturalnego, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.

Art.6.

1. Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury narodowej, będącej źródłem tożsamości Narodu Polskiego, jego trwania i rozwoju.

2. Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu ich związków z narodowym dziedzictwem kulturalnym.

Art. 7.

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Art. 8.

1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Art. 9.

Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.

Art. 10.

1. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy: ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej.

2. Władzę ustawodawczą sprawuje Sejm.

3. Władzę wykonawczą sprawują Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów

4. Władzę sądowniczą sprawują sądy i trybunały.

Art. 11.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Partie polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości obywateli polskich w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa.

2. Finansowanie partii politycznych jest jawne.

Art. 12.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji pracodawców, samorządów zawodowych oraz stowarzyszeń i fundacji.

Art. 13.

Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.

Art. 14.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu.

Art. 15.

1. Zasadniczy podział terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze i kulturowe oraz zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań publicznych określa ustawa.

Art. 16.

1. Ogół mieszkańców jednostki zasadniczego podziału terytorialnego kraju stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową.

2. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.

Art. 17.

1. W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

2. W drodze ustawy można tworzyć również inne rodzaje samorządu. Samorządy te nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej.

Art. 18.

Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką państwa i samorządu terytorialnego.

Art. 19.

Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych.

Art. 20.

1. Podstawą ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej jest społeczna gospodarka rynkowa oznaczająca wolność działalności gospodarczej, aktywną rolę państwa w gospodarce narodowej i zrównoważony podział dochodu narodowego, równoprawność różnych form własności, prawo do pracy, samorządność i solidarność społeczną oraz dialog i współpracę partnerów społecznych - pracodawców z pracobiorcami.

2. Polityka gospodarcza zapewnia osiąganie jak najwyższego, trwałego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz rosnący poziom życia społeczeństwa, przy utrzymaniu stabilizacji finansowej państwa.

Art. 21.

Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw do ziemi. Władze publiczne zobowiązane są do tworzenia warunków do jej zagospodarowania.

Art. 22.

1. Zasoby naturalne kraju w postaci lasów państwowych, dzikich zwierząt w stanie wolnym, jezior i wód powierzchniowych przepływowych oraz wszelkich wód podziemnych, wód polskich obszarów morskich wraz z pasem przybrzeżnym, złóż kopalin, zasobów przyrodniczych parków narodowych zachowują swój narodowy charakter, stanowią własność Skarbu Państwa i nie podlegają przekształceniom własnościowym.

2. Gospodarowanie zasobami naturalnymi kraju odbywa się zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w interesie dobra ogólnego.

3. Wstęp do lasów państwowych oraz dostęp do cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa jest wolny.

4. Szczegółowe zasady korzystania ludności z zasobów naturalnych określają odrębne ustawy.

Art. 23.

1. Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia.

2. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Art. 24.

Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.

Art. 25.

Podstawą ustroju rolnego państwa jest gospodarstwo rodzinne. Zasada ta nie narusza postanowień art. 23 i art. 24.

Art. 26.

Praca znajduje się pod ochroną państwa. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy.

Art. 27.

1. Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione.

2. Władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych i światopoglądowych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym.

3. Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i w interesie ogólnospołecznym.

4. Stosunki między Rzecząpospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa ze Stolicą Apostolską i ustawy.

5. Stosunki między Rzecząpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi określają umowy z ich właściwymi przedstawicielami.

Art. 28.

1. Zadaniem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej jest obrona niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnienie bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic.

2. Siły Zbrojne zachowują neutralność polityczną, religijną i światopoglądową oraz podlegają cywilnej kontroli właściwych organów państwa.

Art. 29.

W Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszości narodowych do kultywowania własnego języka.

Art. 30.

1. Herbem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu.

2. Barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony.

3. Hymnem Rzeczypospolitej Polskiej jest Mazurek Dąbrowskiego.

4. Herb, barwy i hymn Rzeczypospolitej Polskiej podlegają ochronie prawnej.

5. Szczegóły dotyczące herbu, barw i hymnu określa ustawa.

Art. 31.

Stolicą Rzeczypospolitej Polskiej jest Warszawa.

Rozdział II
WOLNOŚCI, PRAWA I OBOWIĄZKI CZŁOWIEKA I OBYWATELA

Zasady ogólne

Art. 32.

Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

Art. 33.

1. Wolność każdego podlega ochronie prawnej.

2. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.

3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Art. 34.

1. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Art. 35.

1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym.

2. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania godności publicznych i odznaczeń.

Art. 36.

1. Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będących obywatelami polskimi. Inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego określa ustawa.

2. Obywatel polski nie może być pozbawiony obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie.

Art. 37.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury.

2. Mniejszości narodowe i etniczne mają prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej.

Art. 38.

Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 39.

1. Kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji.

2. Wyjątki od tej zasady, odnoszące się do cudzoziemców, określa ustawa.

Wolności i prawa osobiste

Art. 40.

Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia.

Art. 41.

Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody.

Art. 42.

Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych.

Art. 43.

1. Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

2. Każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku sądowego ma prawo odwołania się do sądu w celu niezwłocznego ustalenia legalności tego pozbawienia. O pozbawieniu wolności powiadamia się niezwłocznie rodzinę lub osobę wskazaną przez pozbawionego wolności.

3. Każdy zatrzymany powinien być niezwłocznie i w sposób zrozumiały dla niego poinformowany o przyczynach zatrzymania. Powinien on być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu doręczone postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz z przedstawionymi zarzutami.

4. Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny.

5. Każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania.

Art. 44.

1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestępstwo w myśl prawa międzynarodowego.

2. Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu.

3. Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.

Art. 45.

Zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie podlegają przedawnieniu.

Art. 46.

Bieg przedawnienia w stosunku do przestępstw, nie ściganych z przyczyn politycznych, popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie, ulega zawieszeniu do czasu ustania tych przyczyn.

Art. 47.

1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki przez niezawisły sąd.

2. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany jest publicznie.

Art. 48.

Przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Art. 49.

Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.

Art. 50.

1. Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać dobro dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz przekonań.

2. Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Art. 51.

Zapewnia się wolność i ochronę tajemnicy korespondencji i każdej formy komunikowania się. Ich ograniczenie może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.

Art. 52.

Zapewnia się nienaruszalność mieszkania. Przeszukanie mieszkania, pomieszczenia lub pojazdu może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.

Art. 53.

1. Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby.

2. Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym.

3. Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa.

4. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą.

5. Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa.

Art. 54.

1. Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu.

2. Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Wolności, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie.

4. Obywatela polskiego nie można wydalić z kraju ani zakazać mu powrotu do kraju.

5. Osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe.

Art. 55.

1. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i wyznania.

2. Wolność religii obejmuje wolność wyznawania lub przyjmowania religii według własnego wyboru oraz uzewnętrzniania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie. Wolność religii obejmuje także posiadanie świątyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie się znajdują.

3. Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Przepis art. 50 ust. 1 stosuje się odpowiednio.

4. Religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób.

5. Wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób.

6. Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych.

7. Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania.

Art. 56.

1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.

2. Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej.

Art. 57.

1. Ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana.

2. Zakazana jest ekstradycja osoby podejrzanej o popełnienie bez użycia przemocy przestępstwa z przyczyn politycznych.

3. W sprawie dopuszczalności ekstradycji orzeka sąd.

Art. 58.

1. Cudzoziemcy mogą korzystać z prawa azylu w Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie.

2. Cudzoziemcowi, który w Rzeczypospolitej Polskiej poszukuje ochrony przed prześladowaniem, może być przyznany status uchodźcy zgodnie z wiążącymi Rzeczpospolitą Polską umowami międzynarodowymi.

Wolności i prawa polityczne

Art. 59.

Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wolności może określać ustawa.

Art. 60.

1. Każdemu zapewnia się wolność zrzeszania się.

2. Zakazane są zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawą. O odmowie rejestracji lub zakazie działania takiego zrzeszenia orzeka sąd.

3. Ustawa określa rodzaje zrzeszeń podlegających sądowej rejestracji, tryb tej rejestracji oraz formy nadzoru nad tymi zrzeszeniami.

Art. 61.

1. Zapewnia się wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców.

2. Związki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje mają prawo do rokowań, w szczególności w celu rozwiązywania sporów zbiorowych, oraz do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień.

3. Związkom zawodowym przysługuje prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu w granicach określonych w ustawie. Ze względu na dobro publiczne ustawa może ograniczyć prowadzenie strajku lub zakazać go w odniesieniu do określonych kategorii pracowników lub w określonych dziedzinach.

4. Zakres wolności zrzeszania się w związkach zawodowych i organizacjach pracodawców oraz innych wolności związkowych może podlegać tylko takim ograniczeniom ustawowym, jakie są dopuszczalne przez wiążące Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe.

Art. 62.

Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach.

Art. 63.

1. Obywatel polski ma prawo wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, posłów do Sejmu i przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego, jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.

2. Prawo wybierania nie przysługuje osobom, które prawomocnym orzeczeniem sądowym są ubezwłasnowolnione lub pozbawione praw publicznych albo wyborczych.

Art. 64.

1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy i administracji publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym i majątkiem Skarbu Państwa oraz innym mieniem.

2. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.

3. Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu jego regulamin.

Art. 65.

Każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. Tryb rozpatrywania petycji, wniosków i skarg określa ustawa.

Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

Art. 66.

1. Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia.

2. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej.

3. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności, i w interesie publicznym.

Art. 67.

Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę prawa do pracy.

Art. 68.

1. Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa.

2. Obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.

3. Stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 jest zakazane. Formy i charakter dopuszczalnego zatrudniania określa ustawa.

4. Minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę lub sposób ustalania tej wysokości określa ustawa.

5. Obowiązkiem władz publicznych jest zapewnienie pełnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych.

Art. 69.

1. Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy określa ustawa.

2. Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów. Maksymalne normy czasu pracy określa ustawa.

Art. 70.

1. Władze publiczne obowiązane są do zapewnienie zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego, a także pozostawania bez pracy nie z własnej woli i braku innych środków utrzymania.

2. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.

Art. 71.

1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia.

2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa.

3. Władze publiczne zapewniają zaspokojenie potrzeb obywateli w zakresie ochrony zdrowia.

4. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku.

5. Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska.

6. Władze publiczne zapewniają rozwój kultury fizycznej, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.

Art. 72.

Osobom niepełnosprawnym władze publiczne obowiązane są zapewnić egzystencję, przysposobienie do pracy i komunikacji społecznej.

Art. 73.

1. Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa.

2. Władze publiczne gwarantują bezpłatną naukę w szkołach publicznych oraz zapewniają właściwą jakość nauczania i wychowania.

3. Rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne. Obywatele i instytucje mają prawo zakładania szkół podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych oraz zakładów wychowawczych. Warunki zakładania i działalności szkół niepublicznych i zakładów wychowawczych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu, a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami wychowawczymi, określa ustawa.

4. Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa.

5. Zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie.

Art. 74.

1. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

2. Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa.

Art. 75.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.

2. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.

3. W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłucha nia i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka.

4. Ustawa określa kompetencje i sposób powoływania Rzecznika Praw Dziecka.

Art. 76.

Każdemu zapewnia się wolność twórczości artystycznej, badań i twórczości naukowej, ogłaszania ich wyników, wolność nauczania, a także wolność korzystania z osiągnięć nauki i dóbr kultury. Ograniczenie wolności może nastąpić jedynie ze wzglądu na bezpieczeństwo państwa lub ważny interes publiczny.

Art. 77.

1. Władze publiczne zapewniają bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom.

2. Każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska.

3. Władze publiczne wspierają działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska naturalnego.

Art. 78.

1. Władze publiczne zapewniają zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych obywateli poprzez tworzenie warunków i wspieranie rozwoju różnorodnych form budownictwa mieszkaniowego, przeciwdziałanie bezdomności, realizację budownictwa socjalnego oraz wspieranie działań obywateli zmierzających do uzyskania samodzielnego mieszkania.

2. Ochronę praw lokatorów określa ustawa.

Art. 79.

Władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa.

Środki ochrony wolności i praw

Art. 80.

1. Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.

2. Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.

Art. 81.

Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.

Art. 82.

1. Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy praw określonych w art. 58.

Art. 83.

Każdy obywatel ma prawo wystąpienia, na zasadach określonych w ustawie, do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich praw naruszonych przez organy władzy publicznej.

Art. 84.

Sposób wykonania obowiązków władz publicznych zawartych w art. 73 i art. 78 określa ustawa.

Obowiązki

Art. 85.

Obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność i obrona Rzeczypospolitej.

Art. 86.

Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 87.

Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Art. 88.

1. Szczególnym obowiązkiem obrony Ojczyzny jest służba wojskowa. Zakres i charakter służby wojskowej określa ustawa.

2. Obowiązek obrony Ojczyzny może być spełniany również w innych służbach państwa.

3. Obywatel, któremu religia nie pozwala na odbywanie służby wojskowej, może być obowiązany do służby zastępczej na zasadach określonych w ustawie.

4. Władze publiczne tworzą warunki spełnienia obowiązku określone w ust. 2.

Art. 89.

1. Obywatel polski ma obowiązek udziału w referendum, jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.

2. Obowiązek udziału w referendum nie dotyczy osób, które prawomocnym orzeczeniem sądowym są ubezwłasnowolnione lub pozbawione praw publicznych albo wyborczych.

Art. 90.

Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska naturalnego i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa.

Rozdział III
ŹRÓDŁA PRAWA

Art. 91.

1. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, dekrety Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z mocą ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.

2. ŹródłamipowszechnieobowiązującegoprawaRzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.

Art. 92.

1. Ustawy, dekrety Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z mocą ustawy, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego wchodzą w życie po ich ogłoszeniu.

2. Zasady i tryb ogłaszania aktów prawnych określa ustawa.

3. Umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie są ogłaszane w trybie wymaganym dla ustaw. Zasady ogłaszania innych umów międzynarodowych określa ustawa.

Art. 93.

1. Ratyfikacja przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej i jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, jeżeli umowa dotyczy:

1) pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych,

2) wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji,

3) członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej,

4) znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym,

5) spraw uregulowanych w ustawie lub, w których Konstytucja wymaga ustawy.

2. O zamiarze ratyfikacji umów międzynarodowych, których ratyfikacja nie wymaga zgody wyrażonej w ustawie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zawiadamia Sejm.

3. Zasady oraz tryb zawierania, ratyfikowania i wypowiadania umów międzynarodowych określa ustawa.

Art. 94.

1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach.

2. Ustawa wyrażająca zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej, o której mowa w ust. 1, jest uchwalana przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być uchwalone w referendum ogólnokrajowym zgodnie z przepisem art. 121.

4. Uchwałę w sprawie wyboru trybu wyrażenia zgody na ratyfikację podejmuje Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Art. 95.

1. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiczęść krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.

2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.

3. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy ustanawiającej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami.

Art. 96.

1. Rozporządzenia są wydawane przez organy określone w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

2. Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi.

Art. 97.

1. Uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa Rady Ministrów i ministrów mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu te akty.

2. Zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy. Nie mogą one stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów.

3. Uchwały i zarządzenia podlegają kontroli co do ich zgodności z powszechnie obowiązującym prawem.

Art. 98.

Organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa.

Rozdział IV
SEJM

Art. 99.

1. Władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawuje Sejm.

2. Sejm sprawuje kontrolę nad działalnością Rady Ministrów i Narodowego Banku Polskiego w zakresie określonym przepisami Konstytucji i ustaw.

Wybory i kadencja

Art. 100.

1. Sejm składa się z 460 posłów.

2. Wybory do Sejmu są powszechne, równe i bezpośrednie oraz odbywają się w głosowaniu tajnym.

Art. 101.

1. Sejm jest wybierany na czteroletnią kadencję. Kadencja Sejmu rozpoczyna się z dniem zebrania się Sejmu na pierwsze posiedzenie i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji.

2. Wybory do Sejmu zarządza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie później niż na 90 dni przed upływem kadencji Sejmu, wyznaczając wybory na dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu 30 dni przed upływem kadencji Sejmu.

3. Sejm może skrócić swoją kadencję uchwałą podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby posłów. Przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio.

4. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może w przypadkach określonych w Konstytucji zarządzić skrócenie kadencji Sejmu.

5. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzając skrócenie kadencji Sejmu, zarządza jednocześnie wybory i wyznacza ich datę na dzień przypadający nie później niż w ciągu 45 dni od dnia zarządzenia skrócenia kadencji Sejmu. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zwołuje pierwsze posiedzenie nowowybranego Sejmu nie później niż na 15 dzień po dniu przeprowadzenia wyborów.

6. W razie skrócenia kadencji Sejmu stosuje się odpowiednio przepis ust. 1.

Art. 102.

Wybrany do Sejmu może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 21 lat.

Art. 103.

1. Kandydatów na posłów mogą zgłaszać partie polityczne oraz wyborcy.

2. Wśród zgłoszonych kandydatów nie mogą znajdować się osoby, które w okresie poprzednich kolejnych trzech kadencji Sejmu sprawowały mandat poselski.

3. Zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności wyborów określa ustawa.

Art. 104.

1. Ważność wyborów do Sejmu stwierdza Sąd Najwyższy.

2. Wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyborów na zasadach określonych w ustawie. Posłowie

Art. 105.

1. Mandatu posła na Sejm nie można łączyć z funkcją Prezesa i członka Zarządu Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej lub z zatrudnieniem w administracji rządowej. Zakaz ten nie dotyczy członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej.

2. Sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz pozostający w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz funkcjonariusz służb ochrony państwa nie mogą sprawować mandatu poselskiego.

3. Inne przypadki zakazu łączenia mandatu poselskiego z funkcjami publicznymi oraz zakazu jego sprawowania może określić ustawa.

Art. 106.

1. Posłowie na Sejm są przedstawicielami Narodu. Nie wiążą ich instrukcje wyborców.

2. Przed rozpoczęciem sprawowania mandatu posłowie składają przed Sejmem następujące ślubowanie: "Jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uroczyście ślubuję rzetelnie i sumiennie wykonywać obowiązki wobec Narodu, strzec niepodległości, suwerenności i integralności Państwa Polskiego, czynić wszystko dla pomyślności Ojczyzny i dobra obywateli, przestrzegać Konstytucji i innych praw Rzeczypospolitej Polskiej." Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".

3. Odmowa złożenia ślubowania oznacza zrzeczenie się mandatu.

Art. 107.

Warunki niezbędne do skutecznego wypełniania obowiązków poselskich oraz ochronę praw wynikających ze sprawowania mandatu określa ustawa.

Art. 108.

1. W zakresie określonym ustawą poseł nie może prowadzić działalności gospodarczej z osiąganiem korzyści z majątku Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego ani nabywać tego majątku.

2. Za naruszenie zakazów, o których mowa w ust. 1, poseł, uchwałą Sejmu podjętą na wniosek Marszałka Sejmu, może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, który orzeka w przedmiocie pozbawienia mandatu.

Organizacja i działanie

Art. 109.

1. Sejm obraduje na posiedzeniach.

2. Pierwsze posiedzenie Sejmu Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zwołuje na dzień przypadający w ciągu 30 dni od dnia wyborów, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 101 ust. 3 i 5.

Art. 110.

1. Sejm wybiera ze swojego grona Marszałka Sejmu i wicemarszałków.

2. Marszałek Sejmu przewodniczy obradom Sejmu, strzeże praw Sejmu oraz reprezentuje Sejm na zewnątrz.

3. Sejm powołuje komisje stałe oraz może powoływać komisje nadzwyczajne.

Art. 111.

1. Sejm może powołać komisję śledczą do zbadania określonej sprawy.

2. Tryb działania komisji śledczej określa ustawa.

Art. 112.

Organizację wewnętrzną i porządek prac Sejmu oraz tryb powoływania i działalności jego organów, jak też sposób wykonywania konstytucyjnych i ustawowych obowiązków organów państwowych wobec Sejmu określa regulamin Sejmu uchwalony przez Sejm.

Art. 113.

Posiedzenia Sejmu są jawne. Jeżeli wymaga tego dobro państwa, Sejm może bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów uchwalić tajność obrad.

Art. 114.

1. Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w ciągu 21 dni.

2. Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi w sprawach bieżących na każdym posiedzeniu Sejmu.

Art. 115.

1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, Radzie Ministrów i posłom.

2. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje również grupie co najmniej 100.000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Tryb postępowania w tej sprawie określa ustawa.

3. Wnioskodawcy, przedkładając Sejmowi projekt ustawy, przedstawiają skutki finansowe jej wykonania.

Art. 116.

1. Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech czytaniach.

2. Prawo proponowania zmian w projekcie ustawy w czasie rozpatrywania go przez Sejm przysługuje wnioskodawcy projektu i posłom.

3. Marszałek Sejmu może odmówić poddania pod głosowanie proponowanej zmiany, która uprzednio nie była przedłożona komisji sejmowej.

4. Wnioskodawca może wycofać projekt ustawy w toku postępowania ustawodawczego.

Art. 117.

Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, chyba że Konstytucja przewiduje inną większość. W tym samym trybie Sejm podejmuje uchwały, jeżeli ustawa lub uchwała Sejmu nie stanowi inaczej.

Art. 118.

1. Po zakończeniu postępowania określonego w art. 117 i 118 Marszałek Sejmu przedkłada uchwaloną ustawę do podpisu Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Przed podpisaniem ustawy Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności ustawy z Konstytucją. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie może odmówić podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodną z Konstytucją.

4. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odmawia podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodną z Konstytucją. Jeżeli jednak niezgodność z Konstytucją dotyczy poszczególnych przepisów ustawy, a Trybunał Konstytucyjny nie orzeknie, że są one nierozerwalnie związane z całą ustawą, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu, podpisuje ustawę z pominięciem przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją albo zwraca ustawę Sejmowi w celu usunięcia niezgodności.

5. Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie wystąpił z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego w trybie ust. 3, może z umotywowanym wnioskiem przekazać ustawę Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym uchwaleniu ustawy przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w ciągu 7 dni podpisuje ustawę i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej. W razie ponownego uchwalenia ustawy przez Sejm Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługuje prawo wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego w trybie ust. 3. 6. Wystąpienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności ustawy z Konstytucją lub z wnioskiem do Sejmu o ponowne rozpatrzenie ustawy wstrzymuje bieg, określonego w ust. 2, terminu do podpisania ustawy.

Art. 119.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może uznać przedłożony przez siebie projekt ustawy za pilny, z wyjątkiem projektów ustaw podatkowych, ustaw dotyczących wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Sejmu i organów samorządu terytorialnego, ustaw regulujących ustrój i właściwość władz publicznych, a także kodeksów.

2. Regulamin Sejmu określa odrębności w postępowaniu ustawodawczym w sprawie projektu pilnego.

3. W postępowaniu w sprawie ustawy, której projekt został uznany za pilny, termin podpisania ustawy przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wynosi 7 dni. Referendum

Art. 120.

1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe.

2. Referendum ogólnokrajowe mają prawo zarządzić: Sejm bez względną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Ważność referendum ogólnokrajowego oraz referendum, o którym mowa w art. 230 ust. 5, stwierdza Sąd Najwyższy.

4. Zasady i tryb przeprowadzania referendum określa ustawa.

Rozdział V
PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Art. 121.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest głową Państwa.

2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Polityka prowadzona przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w szczególności prowadzi do zapewnienia niepodległości, suwerenności, integralności terytorialnej, bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego państwa, porządku publicznego oraz realizacji zasad społecznej gospodarki rynkowej.

Art. 122.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym.

2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest wybierany na czteroletnią kadencję i nie może pełnić urzędu dłużej niż dwie kadencje.

3. Na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej może być wybrany obywatel polski, co najmniej od 10 lat zamieszkujący na terytorium Rzeczypospolitej, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat i korzysta z pełni praw wyborczych do Sejmu. Kandydata zgłasza co najmniej 100.000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.

4. Na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wybrany zostaje kandydat, który otrzymał więcej niż połowę ważnie oddanych głosów. Jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się ponowne głosowanie.

5. W ponownym głosowaniu wyboru dokonuje się spośród dwóch kandydatów, którzy w pierwszym głosowaniu otrzymali kolejno największą liczbę głosów. Jeżeli którykolwiek z tych dwóch kandydatów wycofa zgodę na kandydowanie, utraci prawo wyborcze lub umrze, zamiast niego do wyborów w ponownym głosowaniu dopuszcza się kandydata, który otrzymał kolejno największą liczbę głosów w pierwszym głosowaniu. W takim przypadku datę ponownego głosowania odracza się o dalszych 14 dni.

6. Na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wybrany zostaje kandydat, który w ponownym głosowaniu otrzymał więcej głosów.

7. Zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej określa ustawa.

Art. 123.

1. Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej rozpoczyna się w dniu objęcia przez niego urzędu.

2. Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządza Marszałek Sejmu na dzień przypadający nie wcześniej niż na 100 dni i nie później niż na 75 dni przed upływem kadencji urzędującego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a w razie zwolnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - nie później niż w czternastym dniu po opróżnieniu urzędu, wyznaczając datę wyborów na dzień wolny od pracy przypadający w ciągu 60 dni od dnia zarządzenia wyborów.

Art. 124.

1. Ważność wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza Sąd Najwyższy.

2. Wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie.

3. W razie stwierdzenia nieważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadza się nowe wybory, na zasadach przewidzianych w art. 124 ust. 2 dla przypadku zwolnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 125.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej obejmuje urząd po złożeniu wobec Sejmu RP następującej przysięgi: "Obejmując z woli Narodu Polskiego urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu Polskiego, niepodległości, suwerenności, integralności i bezpieczeństwa Państwa Polskiego, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem". Przysięga może być złożona z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".

Art. 126.

1. Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie może przejściowo sprawować urzędu, zawiadamia o tym Marszałka Sejmu, który tymczasowo przejmuje obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Gdy Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie jest w stanie zawiadomić o niemożności sprawowania urzędu, o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej rozstrzyga Sąd Najwyższy na wniosek Marszałka Sejmu. W razie uznania przejściowej niemożności sprawowania urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Sejm RP powierza Marszałkowi Sejmu tymczasowe pełnienie obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Marszałek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, pełni obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w razie:

1) śmierci Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,

2) zrzeczenia się urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,

3) stwierdzenia nieważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej lub innych przyczyn nieobjęcia urzędu po wyborze,

4) uznania przez Sąd Najwyższy, na wniosek podjęty przez co najmniej 2/3 ustawowej liczby posłów na Sejm, trwałej niezdolności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia,

5) złożenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z urzędu orzeczeniem Trybunału Stanu.

3. Osoba wykonująca obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie może postanowić o skróceniu kadencji Sejmu.

Art. 127.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie może piastować żadnego innego urzędu ani pełnić żadnej funkcji publicznej, z wyjątkiem tych, które są związane ze sprawowanym urzędem.

Art. 128.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, jako sprawujący najwyższą władzę wykonawczą w państwie:

1) mianuje i odwołuje Prezesa Rady Ministrów,

2) mianuje i odwołuje ministrów,

3) sprawuje ogólne kierownictwo nad Radą Ministrów,

4) przyjmuje dymisję Rady Ministrów i powierza jej tymczasowe pełnienie obowiązków,

5) zarządza wybory do Sejmu,

6) zwołuje pierwsze posiedzenie nowo wybranego Sejmu,

7) skraca kadencję Sejmu w przypadkach określonych w Konstytucji,

8) ma prawo inicjatywy ustawodawczej,

9) wydaje dekrety z mocą ustawy w sytuacjach nadzwyczajnych,

10) wydaje rozporządzenia,

11) wydaje zarządzenia na zasadach określonych w art. 97

12) zarządza referendum ogólnokrajowe,

13) podpisuje lub odmawia podpisania ustawy,

14) zarządza ogłoszenie ustaw i umów międzynarodowych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej,

15) zwraca się z orędziem do Narodu,

16) składa wnioski do Trybunału Konstytucyjnego,

17) składa wnioski do Sejmu o przeprowadzenie kontroli przez Najwyższą Izbę Kontroli,

18) składa wnioski do Sejmu o pociągnięcie do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu osób sprawujących urzędy i pełniących funkcje, o których mowa w art. 185,

19) zarządza powszechną lub częściową mobilizację i użycie Sił Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Polskiej w razie bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa,

20) nadaje ordery i odznaczenia,

21) powołuje sędziów,

22) stosuje prawo łaski z wyłączeniem osób skazanych przez Trybunał Stanu,

23) nadaje obywatelstwo polskie i wyraża zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego,

24) powołuje Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego,

25) powołuje Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego,

26) powołuje Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego,

27) powołuje prezesów Sądu Najwyższego oraz wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego,

28) powołuje i odwołuje Prezesa i członków Zarządu Narodowego Banku Polskiego,

29) może zrzec się urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

30) zwołuje i przewodniczy Radzie Gabinetowej, której postanowienia mają moc postanowień Rady Ministrów.

Art. 129.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej:

1) ratyfikuje oraz wypowiada umowy międzynarodowe,

2) mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych,

3) przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przy nim przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i organizacji międzynarodowych,

2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej przed ratyfikowaniem umowy międzynarodowej może zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie jej zgodności z Konstytucją.

Art. 130.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej decyduje w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej o stanie wojny i o zawarciu pokoju.

2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej decyduje o stanie wojny jedynie w razie zbrojnej napaści na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub gdy z umów międzynarodowych wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji.

Art. 131.

1. Decyzję o użyciu Sił Zbrojnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej podejmuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Zasady użycia Sił Zbrojnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pobytu obcych wojsk na jej terytorium i przemieszczania się ich przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej określają ratyfikowane umowy międzynarodowe i ustawy.

Art. 132.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest Naczelnym Dowódcą Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej na czas pokoju i wojny.

2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej określa politykę i strategię obronną państwa.

3. Organem doradczym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie polityki i strategii obronnej państwa jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego.

4. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej mianuje najwyższych dowódców Sił Zbrojnych na czas określony. Czas trwania kadencji, tryb i warunki odwołania przed jej upływem określa ustawa.

5. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Prezesa Rady Ministrów, nadaje określone w ustawach stopnie wojskowe.

6. Kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, związane z funkcją Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych, szczegółowo określa ustawa.

Art. 133.

Organem pomocniczym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jest Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadaje statut Kancelarii oraz powołuje i odwołuje Szefa Kancelarii.

Art. 134.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.

2. Postawienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w stan oskarżenia może nastąpić uchwałą Sejmu, podjętą większością co najmniej 3/4 głosów ustawowej liczby posłów na wniosek co najmniej 140 posłów.

3. Z dniem powzięcia uchwały o postawieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu sprawowanie urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ulega zawieszeniu. Przepis art. 127 stosuje się odpowiednio.

Rozdział VI
RADA MINISTRÓW I ADMINISTRACJA RZĄDOWA

Art. 135.

1. Rada Ministrów kieruje działaniami administracji rządowej.

2. W zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach Rada Ministrów w szczególności:

1) zapewnia wykonanie ustaw i dekretów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z mocą ustawy,
2) koordynuje i kontroluje prace organów administracji rządowej,
3) chroni i reprezentuje interesy Skarbu Państwa,
4) posiada prawo inicjatywy ustawodawczej,
5) opracowuje i przedkłada Sejmowi projekt budżetu państwa,
6) kieruje wykonaniem budżetu państwa oraz uchwala zamknięcie rachunków państwowych i sprawozdanie z wykonania budżetu,
7) realizuje politykę bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz porządku publicznego,
8) realizuje politykę bezpieczeństwa zewnętrznego państwa,
9) realizuje politykę zagraniczną państwa,
10) realizuje zadania w zakresie obronności państwa,
11) określa organizację i tryb swojej pracy.

Art. 136.

1. Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów.

2. W skład Rady Ministrów mogą być powoływani wiceprezesi Rady Ministrów.

3. Prezes i Wiceprezes Rady Ministrów może pełnić także funkcję ministra.

Art. 137.

Prezes Rady Ministrów:

1) kieruje pracami Rady Ministrów,
2) reprezentuje Radę Ministrów,
3) koordynuje i kontroluje pracę członków Rady Ministrów,
4) sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym.

Art. 138.

Ministrowie kierują określonymi działami administracji rządowej. Zakres działania ministra kierującego działem administracji rządowej określają ustawy.

Art. 139.

Członek Rady Ministrów nie może prowadzić działalności sprzecznej z jego obowiązkami konstytucyjnymi i ustawowymi.

Art. 140.

Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi Rady Ministrów i ministrowie składają wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej następującą przysięgę: "Obejmując urząd Prezesa Rady Ministrów (wiceprezesa Rady Ministrów, ministra), uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji i innym prawom Rzeczypospolitej Polskiej, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem". Przysięga może być złożona z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".

Art. 141.

1. Przedstawicielem Rady Ministrów w województwie jest wojewoda.

2. Tryb powoływania i odwoływania oraz zakres działania wojewodów określa ustawa.

Art. 142.

1. W celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa, w urzędach administracji rządowej działa korpus służby cywilnej.

2. Prezes Rady Ministrów jest zwierzchnikiem korpusu służby cywilnej.

Art. 143.

Prezes Rady Ministrów w ciągu 14 dni od dnia mianowania przedstawia Sejmowi program działania Rady Ministrów.

Art. 144.

1. Członkowie Rady Ministrów ponoszą odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu za naruszenie Konstytucji lub ustaw.

2. Uchwałę o pociągnięciu członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu Sejm podejmuje na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej lub co najmniej 115 posłów większością 3/5 ustawowej liczby posłów.

Art. 145.

1. Sejm wyraża Radzie Ministrów wotum nieufności większością 3/4 głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów na wniosek zgłoszony przez co najmniej 230 posłów. Jeżeli uchwała została przyjęta przez Sejm, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej przyjmuje dymisję Rady Ministrów i powołuje w ciągu 7 dni od dnia podjęcia uchwały nowego Prezesa Rady Ministrów oraz pozostałych członków Rady Ministrów.

2. Wniosek o podjęcie uchwały, o której mowa w ust. 1, może być poddany pod głosowanie nie wcześniej niż po upływie 7 dni od dnia jego zgłoszenia. Powtórny wniosek może być zgłoszony nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od dnia zgłoszenia poprzedniego wniosku.

Art. 146.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może zwrócić się do Sejmu o wyrażenie Radzie Ministrów wotum zaufania. Udzielenie wotum zaufania Radzie Ministrów następuje większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Art. 147.

1. Prezes Rady Ministrów składa dymisję Rady Ministrów na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Prezes Rady Ministrów składa dymisję Rady Ministrów również w razie:

1) wyrażenia Radzie Ministrów wotum nieufności przez Sejm,

2) rezygnacji Prezesa Rady Ministrów,

3) odwołania Prezesa Rady Ministrów przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej przyjmując dymisję Rady Ministrów, powierza jej dalsze sprawowanie obowiązków do czasu powołania nowej Rady Ministrów.

4. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku określonym w ust. 2 pkt 2, może odmówić przyjęcia dymisji Rady Ministrów.

Art. 148.

1. Ministrowie kierują działami administracji rządowej lub wykonują zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady Ministrów.

2. Minister kierujący działami administracji rządowej wydaje rozporządzenia.

3. Rada Ministrów na wniosek Prezesa Rady Ministrów może uchylić rozporządzenie ministra.

Rozdział VII
SAMORZĄD TERYTORIALNY

Art. 149.

Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne na terenie swego działania nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla innych organów władzy publicznej.

Art. 150.

1. Podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina.

2. Gmina wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego służące rozwojowi społeczno-gospodarczemu oraz dobru wspólnemu jej mieszkańców.

3. Samorząd województwa wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla samorządu gminy.

4. Samorząd województwa spełnia, oprócz zadań własnych, funkcje pomocnicze wobec samorządu gminy.

5. Zadania, kompetencje i organizacja samorządu gmin i województw określają ustawy.

Art. 151.

1. Jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną. Przysługują im prawo własności i inne prawa majątkowe.

2. Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej.

Art. 152.

1. Zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej są wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego jako zadania własne.

2. Jeżeli wynika to z uzasadnionych potrzeb państwa, ustawa może zlecić jednostkom samorządu terytorialnego wykonywanie innych zadań publicznych. Ustawa określa tryb przekazywania i sposób wykonywania zadań zleconych.

3. Spory kompetencyjne między organami samorządu terytorialnego i administracji rządowej rozstrzygają sądy administracyjne.

Art. 153.

1. Jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań.

2. Dochodami jednostek samorządu terytorialnego są ich dochody własne oraz subwencje ogólne i dotacje celowe udzielane z budżetu państwa.

3. Źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego określa ustawa.

4. Zmiany w zakresie zadań i kompetencji jednostek samorządu terytorialnego następują wraz z odpowiednimi zmianami w podziale dochodów publicznych.

Art. 154.

Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych w zakresie określonym w ustawie.

Art.155.

1. Jednostki samorządu terytorialnego wykonują swoje zadania za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych.

2. Wybory do organów stanowiących są powszechne, równe, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym. Zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności wyborów określa ustawa.

3. Zasady i tryb wyborów oraz odwoływania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego określa ustawa.

4. Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.

Art. 156.

Członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować, w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego określa ustawa.

Art. 157.

1. Działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności.

2. Organem nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego jest Prezes Rady Ministrów a organem kontrolnym w zakresie spraw finansowych są regionalne izby obrachunkowe.

3. Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, może rozwiązać organ stanowiący samorządu terytorialnego, jeżeli organ ten rażąco narusza Konstytucję lub ustawy.

Art. 158.

1. Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo zrzeszania się w celu realizacji wspólnych zadań.

2. Jednostka samorządu terytorialnego ma prawo przystępowania do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych oraz współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw, za zgodą Prezesa Rady Ministrów.

3. Zasady, na jakich jednostki samorządu terytorialnego mogą korzystać z praw, o których mowa w ust. 1 i 2, określa ustawa.

Rozdział VIII
SĄDY I TRYBUNAŁY

Art. 159.

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz.

Art. 160.

Sądy i Trybunały wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

Sądy

Art. 161.

1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe.

2. Sąd wyjątkowy lub tryb doraźny może być ustanowiony tylko na czas wojny.

Art. 162.

1. Postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne.

2. Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy.

Art. 163.

Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów.

Art. 164.

1. Sędziowie w sprawowaniu swoich funkcji są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

2. Sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności funkcji oraz zakresowi ich obowiązków.

3. Sędzia nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezawisłości sędziów.

Art. 165.

Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony.

Art. 166.

1. Sędziowie są nieusuwalni.

2. Złożenie sędziego z urzędu, zawieszenie w urzędowaniu, przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie.

3. Sędzia może być przeniesiony w stan spoczynku na skutek uniemożliwiających mu sprawowanie jego funkcji choroby lub utraty sił. Tryb postępowania oraz sposób odwołania się do sądu określa ustawa.

4. Ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie przechodzą w stan spoczynku.

5. W razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych można sędziego przenieść do innego sądu a przypadku odwołania w stan spoczynku.

Art. 167.

Warunki niezbędne do skutecznego wypełniania obowiązków sędziowskich oraz ochronę praw wynikających z ich wykonywania określa ustawa.

Art. 168.

Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości określa ustawa.

Art. 169.

1. Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania.

2. Sąd Najwyższy wykonuje także inne czynności określone w Konstytucji i ustawach.

3. Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na czteroletnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego.

Art. 170.

Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Art. 171.

Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na czteroletnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Art. 172.

1. Krajowa Rada Sądownictwa stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

2. Krajowa Rada Sądownictwa może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

Art. 173.

1. Krajowa Rada Sądownictwa składa się z:

1) Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Ministra Sprawiedliwości, Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i osoby powołanej przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,

2) piętnastu członków wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych,

3) sześciu członków wybranych przez Sejm spośród posłów.

2. Krajowa Rada Sądownictwa wybiera spośród swoich członków przewodniczącego i dwóch wiceprzewodniczących.

3. Kadencja wybranych członków Krajowej Rady Sądownictwa trwa cztery lata.

4. Ustrój, zakres działania i tryb pracy Krajowej Rady Sądownictwa oraz sposób wyboru jej członków określa ustawa.

Trybunał Konstytucyjny

Art. 174.

Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach:

1) zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,

2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawi,

3) zgodności przepisów prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,

4) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,

5) skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 82 ust. 1.

Art. 175.

Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.

Art. 176.

1. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

2. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 175 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu prawnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, w przypadku ustawy, a w przypadku innego aktu prawnego - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z wydatkami nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu prawnego po zaopiniowaniu go przez Prezesa Rady Ministrów.

4. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu prawnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

5. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów jego ustawowego składu.

Art. 177.

1. Z wnioskiem w sprawach, o których mowa w art. 175, do Trybunału Konstytucyjnego wystąpić mogą:

1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Prezes Rady Ministrów, Marszałek Sejmu, 50 posłów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich,

2) Krajowa Rada Sądownictwa w zakresie, o którym mowa w art. 173 ust. 2,

3) organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego,

4) ogólnokrajowe władze związków zawodowych, organizacji pracodawców i samorządów zawodowych,

5) kościoły i inne związki wyznaniowe,

6) podmioty określone w art. 82 w zakresie w nim wskazanym.

2. Podmioty, o których mowa w ust. 1 pkt 3-5, mogą wystąpić z takim wnioskiem, jeżeli akt normatywny dotyczy spraw objętych ich zakresem działania.

Art. 178.

Z wnioskiem w sprawach, o których mowa w art. 175, do Trybunału Konstytucyjnego wystąpić mogą: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Marszałek Sejmu, Prezes Rady Ministrów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego i Prezes Najwyższej Izby Kontroli.

Art. 179.

Każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu prawnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.

Art. 180.

1. Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 6 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą. Ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny.

2. Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

Art. 181.

1. Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w sprawowaniu swojej funkcji są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji.

2. Sędziom Trybunału Konstytucyjnego zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności funkcji oraz zakresowi ich obowiązków.

3. Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w okresie sprawowania funkcji nie mogą należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

Art. 182.

Sędzia Trybunału Konstytucyjnego nie może być, bez uprzedniej zgody Trybunału Konstytucyjnego, pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Sędzia nie może być zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 183.

Organizację Trybunału Konstytucyjnego oraz tryb postępowania przed Trybunałem określa ustawa.

Trybunał Stanu

Art. 184.

1. Za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Prezes Rady Ministrów i członkowie Rady Ministrów, Prezes i członkowie Zarządu Narodowego Banku Polskiego, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, osoby, którym Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej powierzył kierowanie ministerstwem.

2. Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą również posłowie w zakresie określonym w art. 109.

3. Rodzaje kar orzekanych przez Trybunał Stanu określa ustawa.

Art. 185.

1. Trybunał Stanu składa się z przewodniczącego, 2 zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm spoza grona posłów na czas kadencji Sejmu. Zastępcy przewodniczącego Trybunału oraz co najmniej połowa członków Trybunału Stanu powinni mieć kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego.

2. Przewodniczącym Trybunału Stanu jest Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

3. Członkowie Trybunału Stanu w sprawowaniu funkcji sędziego Trybunału Stanu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

Art. 186.

Członek Trybunału Stanu nie może być bez uprzedniej zgody Trybunału Stanu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Członek Trybunału Stanu nie może być zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się przewodniczącego Trybunału Stanu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 187.

Organizację Trybunału Stanu oraz tryb postępowania przed Trybunałem określa ustawa.

Rozdział IX
ORGANY KONTROLI PAŃSTWOWEJ I OCHRONY PRAWA

Najwyższa Izba Kontroli

Art. 188.

1. Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej.

2. Najwyższa Izba Kontroli podlega Sejmowi.

3. Najwyższa Izba Kontroli działa na zasadach kolegialności.

Art. 189.

1. Najwyższa Izba Kontroli kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności.

2. Najwyższa Izba Kontroli może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności i rzetelności.

3. Najwyższa Izba Kontroli może również kontrolować z punktu widzenia legalności i gospodarności działalność innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki publiczne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych wobec państwa.

Art. 190.

1. Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Sejmowi:

1) analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej państwa,
2) opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów i Zarządu Narodowego Banku Polskiego,
3) informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia.

2. Najwyższa Izba Kontroli przedstawia Sejmowi coroczne sprawozdanie ze swojej działalności.

Art. 191.

1. Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest powoływany przez Sejm na 4 lata i może być ponownie powołany tylko raz.

2. Prezes Najwyższej Izby Kontroli nie może zajmować innego stanowiska, z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej, ani wykonywać innych zajęć zawodowych.

3. Prezes Najwyższej Izby Kontroli i członkowie Kolegium nie mogą należeć do partii politycznych, związków zawodowych ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z ich funkcjami..

Art. 192.

Prezes Najwyższej Izby Kontroli nie może być bez uprzedniej zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Prezes Najwyższej Izby Kontroli nie może być zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 193.

Organizację oraz tryb działania Najwyższej Izby Kontroli określa ustawa.

Rzecznik Praw Obywatelskich

Art. 194.

1. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży praw obywateli Rzeczypospolitej Polskiej określonych w Konstytucji oraz w innych ustawach.

2. Zakres i sposób działania Rzecznika Praw Obywatelskich określa ustawa.

Art. 195.

1. Rzecznik Praw Obywatelskich jest powoływany przez Sejm na 4 lata.

2. Rzecznik Praw Obywatelskich nie może zajmować innego stanowiska, z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej, ani wykonywać innych zajęć zawodowych.

3. Rzecznik Praw Obywatelskich nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z jego funkcją.

Art. 196.

Rzecznik Praw Obywatelskich jest w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów władzy publicznej i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie.

Art. 197.

Rzecznik Praw Obywatelskich nie może być bez uprzedniej zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Rzecznik Praw Obywatelskich nie może być zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 198.

Rzecznik Praw Obywatelskich corocznie informuje Sejm o swojej działalności oraz o stanie przestrzegania praw obywateli Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozdział X
FINANSE PUBLICZNE

Art. 199.

1. Środki finansowe na cele publiczne są gromadzone i wydatkowane przez budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego w sposób określony w ustawach.

2. Nabywanie, zbywanie i obciążanie nieruchomości, udziałów lub akcji oraz emisja papierów wartościowych przez Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski lub inne państwowe osoby prawne następuje na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

3. Ustanowienie monopolu następuje w drodze ustawy.

4. Zaciąganie pożyczek oraz udzielanie gwarancji i poręczeń przez Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski i inne publiczne osoby prawne następuje na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

Art. 200.

Nakładanie podatków i innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, zasad przyznawania ulg i stosowania umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków i innych danin publicznych następuje w drodze ustawy.

Art. 201.

Organizację Skarbu Państwa oraz sposób zarządzania majątkiem Skarbu Państwa określa ustawa.

Art. 202.

1. Sejm uchwala budżet państwa na rok budżetowy w formie ustawy budżetowej.

2. Zasady i tryb opracowania projektu budżetu państwa, stopień jego szczegółowości oraz wymagania, którym powinien odpowiadać projekt ustawy budżetowej, a także zasady i tryb wykonywania ustawy budżetowej określa ustawa.

3. W wyjątkowych przypadkach dochody i wydatki państwa w okresie krótszym niż rok może określać ustawa o prowizorium budżetowym. Przepisy dotyczące projektu ustawy budżetowej stosuje się odpowiednio do projektu ustawy o prowizorium budżetowym.

4. Jeżeli ustawa budżetowa albo ustawa o prowizorium budżetowym nie weszła w życie w dniu rozpoczęcia roku budżetowego, Rada Ministrów prowadzi gospodarkę finansową na podstawie przedłożonego projektu ustawy.

Art. 203.

1. Zwiększenie przez Sejm wydatków lub ograniczenie dochodów budżetu państwa nie może powodować większego deficytu budżetowego niż przewidziany w projekcie ustawy budżetowej.

2. W ustawie budżetowej można, w szczególnej sytuacji ekonomicznej państwa, dopuszczać pokrywanie deficytu budżetowego poprzez zaciąganie zobowiązań w Narodowym Banku Polskim.

Art. 204.

Inicjatywa ustawodawcza w zakresie ustawy budżetowej, ustawy o prowizorium budżetowym, zmiany ustawy budżetowej, ustawy o zaciąganiu długu publicznego oraz ustawy o udzielaniu gwarancji finansowych przez państwo przysługuje wyłącznie Radzie Ministrów.

Art. 205.

Prezes Rady Ministrów przedkłada Sejmowi najpóźniej na 3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego projekt ustawy budżetowej na rok następny. W wyjątkowych przypadkach możliwe jest późniejsze przedłożenie projektu.

Art. 206.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej podpisuje w ciągu 7 dni ustawę budżetową albo ustawę o prowizorium budżetowym przedstawioną przez Marszałka Sejmu. Do ustawy budżetowej i ustawy o prowizorium budżetowym nie stosuje się przepisu art. 119 ust. 5.

2. W przypadku zwrócenia się Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy budżetowej albo ustawy o prowizorium budżetowym przed jej podpisaniem, Trybunał orzeka w tej sprawie nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku w Trybunale.

Art. 207.

Jeżeli w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej do podpisu, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może w ciągu 14 dni zarządzić skrócenie kadencji Sejmu.

Art. 208.

1. Rada Ministrów w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedkłada Sejmowi sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej wraz z informacją o stanie zadłużenia państwa.

2. Sejm rozpatruje przedłożone sprawozdanie i po zapoznaniu się z opinią Najwyższej Izby Kontroli podejmuje, w ciągu 90 dni od dnia przedłożenia Sejmowi sprawozdania, uchwałę o udzieleniu lub o odmowie udzielenia Radzie Ministrów absolutorium.

Art. 209.

1. Sejm uchwala wraz z ustawą budżetową założenia polityki pieniężnej państwa.

2. Polityka pieniężna państwa zapewnia stabilizację ogólnego poziomu cen oraz wzrost gospodarczy i pełne zatrudnienie.

Art. 210.

1. Centralnym bankiem Rzeczypospolitej Polskiej jest bank państwowy - Narodowy Bank Polski.

2. Narodowemu Bankowi Polskiemu przysługuje wyłączne prawo emisji pieniądza.

3. Narodowy Bank Polski realizuje założenia polityki pieniężnej państwa.

4. Organami Narodowego Banku Polskiego są: Prezes Narodowego Banku Polskiego i Zarząd Narodowego Banku Polskiego.

5. Prezes Narodowego Banku Polskiego jest powoływany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, na 5 lat.

6. Prezes Narodowego Banku Polskiego oraz członkowie Zarządu Narodoweg

PROGRAM

POLECAMY


KONSTYTUCJA

SAMOOBRONA | POLEĆ NAS ZNAJOMYM |DODAJ DO ULUBIONYCH | KONTAKT | ENGLISH
ostatnia aktualizacja: 9.07.2008